Monday, May 25, 2015

Aram Begiga Entelah

1. Nama iya mindah, mai langkau, 
  nama iya mindah, mai langkau

   Ulu lungga: Pelanda
   Saut           : TEKURA

2. Telaga apai Saloi enda tau ditepan orang
  
   Ulu lungga: Kuta
  Saut            : MATA


3. Bujang kurus bagas majuh
   Bujang kerigai bagas makai.

   Ulu lungga: manuk/ Palu
   Saut           : SIDUK/  SUDU


4.  Asi mansau periuk pechah.

   Ulu lungga: lubah lusing
   Saut           : BUAH KEMUNTING


5. Kera lima-lima, nyumbuh tujuh-tujuh enda tegagaika munsang siku.
   
   Ulu lungga: butul udah ilang
   Saut           : TUNGKUL BUAH PISANG


6. Lebuh jauh dipeda baka langkauLebuh semak dipeda baka tungau.

   Ulu lungga: Semun
   Saut           : AMBUN


7. Kibung digantung sehari-sehari

   Ulu lungga: Tumbang
   Saut           : RAJANG


8. Pantap berasap, pantap berasap

   Ulu lungga: ubah timau
    Saut          : BUAH LIMAU


9. Burit basah, pala rangkai
  
   Ulu lungga: lela
    Saut          : TANGGA


10. Belanda-landa bisi utai diambi. Rungguk-rungguk bisi utai dianti
   
   Ulu lungga: manang nyara
   Saut           : ORANG BIRA


....betampung baru..


Latih Bahasa Iban Pom Dua

Latih A:Ngaga ayat ngena leka jaku ti diberi di baruh tu:

1. Laban
____________________________________________________________


2. Enggau
____________________________________________________________

3. Tang
___________________________________________________________

4. Lalu
____________________________________________________________

5. Enti
____________________________________________________________

6. Mega
____________________________________________________________

7. Semadi
____________________________________________________________

8. Taja
____________________________________________________________

9. Nyentukka
____________________________________________________________

10. Semadi 
___________________________________________________________


Latih B: Kemetulka ayat di baruh tu.

1. Apai aku ngirup asi guring. 
  Apai aku makai asi guring

2. Sida sebilik benung ninga berita ba televisyen.


3. Uduk nya deras amat belanda ngagai mayau.


4. Pemajik indu dara nya munyi Kumang.

5. Kerita apai Lugan nya nelap agi ari kerita apai Jabung.


6. Pekit Keling ti di atur malam tu dikena milih pemajik sida serumah ti agi bujang.


7. Sida serumah benung begotong-royong ngamahka rumah laban bisi Pengari Rayat deka nemuai.


8. Mayau ti reruik nya bedau diberi makai.


9. Kitai patut nelan ai enda kurang ari lapan gelas sehari.


10. Burung kenyalang ti semacham burung ti majak punas ba menua tu.



Latih C: Tipak sempama enggau reti iya ti betul
No
Sempama

Reti
1
Panjai jari
Enda beserara
2
Baka isi enggau kukut
Mayuh orang dikedeka tauka dikingi ati
3
Mela diri
Makai
4
Gerah mata undang
Richa rami nadai temu kebuah
5
Munyi ke begawai
Natka pengenyang
6
Baka kepayang ngadaka dilah
Kasak-kasak, enda jenuh pendiau
7
Baka sawa ti natka telan
Gamal dipeda lembau tang enti iya ngereja pengaa tembu enggau manah
8
Betubuh bisi
Mayuh orang dikedeka tauka dikingin ati
9
Baka ukui deka beranak
Nelap sereta nadai mayuh jaku
10
Baka mayau enggau ukui
Ngandung
11
Runggu ensing enti terebai apus ga sungai
Agi biak, bedau maya ngemujang tauka ngenaraka diri
12
Agi bau lia
Enda tau begulai, selalu belaya
13
Angat tai manuk
Nyebut aja tang enda ngereja
14
Baka batu tungku
Dipeda mudah tang enda ulih
15
Baka engkudu mayuh mata
Enchuri

Latih D: Garis pengenap tesa ti betul dikena nembuka siti-siti ayat di baruh tu:

1. Endu Lenyan meli tiga (iku, pating )ikan ari pasar.
2. Semiun terus nyerauh sereta luput udah ke disengat indu manyi sepuluh (batang, abi)
3. Ini Muna nerenakka tujuh (leka, buah) rian ti diberi aki Ungkir.
4. Apai Umang mai dua (repik, rawan) jala ke sungai pagi tadi.
5. Lutur nya nitikka tiga ( titik, teguk ) ubat ba telih nembiak nya.
6. Untung siku-siku sida Dom ke ngasu nya semina bulih sepuluh ( kipi, kerat ) aja.
7. Andang ngasuh Gumbang mabut empat ( puchuk, pun) ubi kayu ke diempa sida sebilik.
8. Kami sekelas benung belajarka dua (genturung, genteran) leka main sampi ari pengajar Ginau.
9. Igat enda tetemuka tiga ( mata, luntang) ginti ti baru dibeli ari kedai nya tadi.
10. Dua ( tugung, tusuk) pasir ngemayuh tu baru chukup dikena nyemin ruai sida Lenny.


Latih E: Tusun Urup di baruh tu awakka nipakka reti ti diberi.

1. Indu ke manah gamal = J, B, A, I, K
Saut= B A J I K

2. Sebansa indu utai ti bechura kelabu sereta bebau lalu ngerusak utai tanam baka padi enggau sayur. = E, M, P, N, A, G, U, A
Saut= ____________________________________

3. Orang ke rapat enggau begulai sereta bebakih = B, N, A, A, K
Saut=________________________________________

4. Udah sedia tau diempa = M, N, U, S, A, A
Saut=________________________________________

5. Jari kiba = T, I, W, A, H, C
Saut=________________________________________

6. Enda takut sereta enda siga = N, J, A, K, I
Saut=________________________________

7. Simpan dalam ai = R, N, E, M, A, D
Saut=_____________________________

Monday, May 18, 2015

Latih Karang Pom 4- Belalauka Grafik/Gambar/Penerang

UNIT 1: PENGERAJA ASAL MENUA KITAI (POM 4)





UNIT 2: PEMANSANG MENUA MALAYSIA NUJU 2020 (POM 4)

Peratika enggau manah grafik di baruh tu:

Bakani chara menua Malaysia ngemansangka diri nyadi menua maju. Pejuraika penemu nuan senentang pekara nya.

Wednesday, March 4, 2015

Karang Grafik

Tanya Karang Pom Satu

1. Belalauka grafik di baruh tu, tulis siti karang pasal siku ari pangan nuan.


2. Peratika enggau manah leka main di baruh tu, udah tulis karang pasal internet.




Thursday, February 26, 2015

PERESA PUN TAUN POM 1

Bagi A
[ Taga Jam : 40 minit ]
1. Tulis siti ayat ngena leka jaku di baruh tu. Nuan enda tau meri penambah, nukar penambah sereta ngena leka jaku nya nyadi sempama tauka jaku nama tetap.
               
i. Penempa
________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________

ii. Besenentang
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

iii. Memarin
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
   
iv. Ajar
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

v. Ngelengkaka
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
                                                                                                                                                          (10 mark)




2. Ayat di baruh tu bisi ngundan dua iti penyalah. Kemetulka lalu tulis baru ayat dibaruh tu tang anang ngubah tukuh enggau reti asal ayat nya.

i. Nembiak Pom Satu landik ba mata pelajaran Matematik sereta Sejarah.
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

ii. Taun siti nyin kemarik Juan enggau Manggie besekulah ba SK St. Lawrence.
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

iii. Lilian patut muai uras laban endang sigi duai ti ngereja pengawa nya seari tu.
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


iv. Bada meli sebungkus tuchok, sekambut beras, sebatang penyapu enggau tigi iti bateri ba kedai Ah Jin.
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


v. Sebedau nemu pengawa bedagang, suah agi kitai memeri barang ngagai pangan diri enti disemaka barang nya bisi lebih tauka enda alah empa.
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
                                                                                                                                                            ( 10 mark)





3. a) Padahka bagi subjek enggau predikat ba ayat di baruh tu.

i. Kerita sida Juan baru sangkai ba tengah laman rumah.
    ________________________________________________________________

ii. Seduai iya berumban deka meda program pelajar ba televisyen.
________________________________________________________________

iii. Guang bejaku enggau apai iya manah-manah.
_______________________________________________________________

iv. Pengajar Aminah ngajar subjek Sains enggau Matematik ba SMK Ujung Menua.
________________________________________________________________

v. Indai Catherine gawa nyadi doktor ba Sepital Besai Kuching kenyau ari lapann taun ti udah.
________________________________________________________________

vi. Sida ke tuai ti berandau ba ruai bekenangka ampuh bah ti nyadi ba menua dalam kandang sebulan ti udah.
________________________________________________________________
                                                                                                                                                                     (12 mark)
4. Tulis sempama ti engkeman dikena nipak penerang ba baruh tu.

i. Semina nemu mansutka jaku enggau penemu tang enggai kiruh ngereja.
____________________________________________________________

ii. Bejaku anang enda bejimat. Kitai patut nangika diri tesebutka utai ti tau ngasuh ati orang pedis.
____________________________________________________________

iii. Setipak enggau pemajik enggau penyigat.
_____________________________________________________________
                                                                                                               (6 mark)






BAGI B
[ Taga Jam: 20 minit ]
[ 12 mark]

5. Bacha teks leka main di baruh tu. Udah nya saut tanya ti nangkanka nya ngena ayat penuh.

Bukit Sadok ti benama, jelai berita,
Dulu kelia palan Rentap ti tuai bala,
Tang diatu nadai diwan siku mensia,
Laban kitai udah bebaik nitihka Rajah.
       Iban bebagi ngagai sungai mayuh bengkah,
      Adat pengelurus udah diaduka perintah,
      Ngambika diau bebaik enggau pangan diri
      Badu agi ngingatka jalai pemati.
Bukit Sadok jauh bendar,
Kelia pedis ditiki laban jalai mar,
Tang diatu iya semak bendar,
Diansakka jalai raya ngulu Sungai Layar.

(i) Sapa ti nyadi tuai bala ngelaban Rajah? (2 mark)
________________________________________________________________________________________________________________________________
(ii) Terangka reti leka jaku jelai?  (2 mark)
________________________________________________________________________________________________________________________________

(iii) Lapa Bukit Sadok dipadah semak bendar enti dibanding enggau dulu?  (2 mark)
________________________________________________________________________________________________________________________________
(iv) Beri penemu nuan, kebuah kitai mesti bebaik enggau pangan diri?  (3 mark)
________________________________________________________________________________________________________________________________
(v) Cheritaka baru ngena leka jaku nuan empu leka main nya tadi. (3 mark)
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________







Bagi C
[ Taga Jam: 15 minit]
[10 mark]
6. Peratika grafik di baruh tu enggau sililk. Belalauka grafik enggau penerang di baruh tu, tulis pasal pom nyadi raban Kelab Jaku Iban  SMK Bukit Undop.Pemanjai penerang nuan patut entara 50 ngagai 70 leka jaku.











                                          Bagi D: Karang
                                      [ Taga Jam: 45 minit ]
                                            [ 40 mark ]
7. Tulis karang pasal siti ari pekara di baruh tu. Pemanjai karang enda kurang ari 150 leka jaku.

i. Kenang pasal siku ari pangan nuan.

ii. “Hari Keterubah Ba Sekula Sekondari”
Tulis pengawa nuan sepemanjai sehari nya.


iii. Chara Orang Dagang ulih narit ati Pemeli.

















Saturday, February 7, 2015

Latih Sempama

Latih Sempama
Garis sempama ti betul bepelasarka reti iya
1. Orang ti agi biak
Lia agi bau/ Agi bau lia
2.     betulung ngereja pengawa
Semut angkut / Semut angkut
3. Betusuika jaku orang ke bisi penyarut ngambika penyarut nya nyadi-senyadi
Batu api / Api batu
4. Nadai tealahka pangan
Rutan belah / Belah rutan
5. Bepentika bini ngandung
Bengkak jari/ Jari Bengkak
6. Enda tentu ninga
Beruang Bengal/ Bengal Beruang
7. Ngereja pengawa ti tetap mai penusah
Ngereja api buyah/Buyah ngereja api/ Api ngereja buyah
8. Gamal mit tang pintar mutarka pengawa diri
Padi Chabi/ Chabi padi.
9. Tuai sereta bisi agi peneleba
Dulu ngetup garam/Garam dulu ngetup/Ngetup garam dulu
10. Gamal mudah tang mar diulih
Gerah mata undang/Undang mata gerah/ Mata undang gerah
11. Enda mulaika utai diinjau
Injau kara/kara injau
12. Nyau deka mati
Ikan nyawa/Nyawa ikan
13. Berasai sakit tauka enda bepengerai
Nyilu bulu/bulu nyilu
14. Rabang tauka nadai ngeli
Pagar rawak/Rawak pagar
15. Sigat lebuh maya agi mit
Anak uduk sigat/Sigat anak uduk/Uduk sigat anak
16. Asil ulih ari pengawa ti dikereja kitai empu
Peluh titik/ titik peluh
17. Kasar betundi
Ukui tundi/tundi ukui
18. Baru-baru deka ingatka utai
Ingat lalat/lalat ingat
19. Anak murihka apai
Labang apai labang ga anak/Apai anak ga labang/ labang anak labang ga apai
20. Lepas ari penangi tauka penakut
Lepas ari nyawa baya/Nyawa lepas ari baya/ari baya lepas nyawa
21. Mayuh orang deka diambika ambai
Mata engkudu/ engkudu mata
22. Dianu tauka diayahka antu
Pansa utai/Utai pansa
23Nadai utai ke lauk
Lauk patah/patah lauk
24.  Kesal lalu enda nemu utai dikereja
Kutu temati/temati kutu
25. Udah bedengah, udah munuh orang
Jari basah/basah jari
26. Menyadi entua indu tauka lelaki
Matahari entua/entua matahari
27. Pengawa ti baru dikereja
Jagung setaun/Setaun jagung
28. Pangan, ambai ati dulu suba
Lama temawai/temawai lama
29.Orang ngereja pengawa ngambi duit sechara enda patut
Makai suap/Suap makai
3    30. Malu gawa tusah idup
Malu anyut perau bekayuh/Malu bekayuh perau anyut/Anyut bekayuh malu perau
31. Muai jam aja ngereja utai ti enda patut
Nyalak bukit uduk/uduk nyalak bukit/bukit nyalak uduk
32.  Pulai puku, nadai untung, nadai ga rugi
Buntak pulai buntak/Pulai buntak buntak/Buntak buntak pulai
33. Udah meri orang utai lalu dipinta dipulaika baru
Siku buruk/buruk siku
34. Indu nundi lelaki
Gayung ngiga ipang/Ipang ngiga gayung/Ngiga gayung ipang
35. Lawa aja tang nadai penemu kena mandingka pengelawa
Kerubung enda lawa perisi/Lawa kerubung enda perisi/Perisi kerubung enda lawa
36. Mulut manah tang ati jai
Mulut ati pulut keladi/Mulut keladi ati pulut/Mulut pulut ati keladi/Pulut ati Keladi mulut
37. Pengerusak ti kelalu amat udah nyadi nyau enda ulih diasuh manahka agi.
Udah nyadi asi bubur/Bubur udah nyadi asi/Asi udah nyadi bubur
38. Madahka pemayuh bala orang
Baka gawai daun/Baka daun gawai/Gawai baka daun 
39. Belingkuk liuk
Ular baka dipalu/baka dipalu ular/ular dipalu baka
40. Enda berani bendar tauka berani sekejap aja
Kesa berani/berani kesa
41.  Berani ngereja berani ga nanggung
Nebang berani ngesan berani/Berani ngesan berani nebang/berani nebang berani ngesan
42. Parai anak tuai
Bungai pinang gugur/Gugur pinang bungai/Gugur bungai pinang
43. Madahka penyemak alai ke digagai
Agi bebau kentut/Kentut digenggam agi bebau/ bebau kentut digenggam agi
44. Gamal amat besai tang nadai pengeliat ati lebuh kereja
Kerak asi kering/Kering kerak asi/asi kering kerak
45. Nadai utai dianti.Ngarap puang
Sungai nganti enda beulu/Nganti ulu enda sungai/Nganti sungai enda beulu
46. Naka pengering lebuh ba rumah diri tang ba rumah orang bukai, nadai endar.
Raung di rumah, Remaung di tanah/Remaung di rumah raung di tanah
47. Runding ti enda ulih dibacha.ati ti jampat bebali
Hari ati/ati hari



Sunday, September 16, 2012

Karang (Penemu Rama) PMR


Karang 4-
Tanya: Aktiviti lumba enggau main amat beguna ngagai nembiak sekula. Pejuraika guna aktiviti lumba enggau main ngagai nembiak.

               Aktiviti lumba enggau main tu iya nya aktiviti ti digaga ba luar kelas. Mayuh aktiviti lumba enggau main ti dikerinduka nembiak sekula baka bemain bol, badminton, futsal, enggau mayuh agi. Kitai sama nemu pekara ti dipelajar nembiak di sekula enda chukup enti semina belajar nulis, macha enggau ngira aja. Tu mih ngujungka pelajar ti diulih nembiak deka setimbang enti bisi nyereta aktiviti lumba enggau main.
               Siti ari kebuah guna aktiviti lumba enggau main tu ngagai nembiak iya nya mantu ngurangka stress. Stress tu nyadi engka kelalu mayuh pikir lalu irauka pasal peresa ti enda manah. Tu ngujungka bala nembiak ulih ngurangka pengelelak untak ti mayuh pikir maya ba kelas. Udah bemain, dia untak nembiak ulih regas baru.
               Kelimpah ari nya, aktiviti lumba enggau main tu ulih mantu meri pengerai ngagai nembiak. Penyakit deka nyamai inggap ba siku-siku mensia enti kurang ngaga aktiviti lumba. Enti nembiak semampai aktif, dia sida deka semampai gerai. Ari tu tadi, nembiak mega deka nyamai agi bulih pemujur ba sekula.
               Nambahka nya, lebuh bemain begulai enggau nembiak bukai, dia nembiak mega ulih belajarka reti bekerejasama enggau orang bukai. Nembiak deka bulih pengelandik begulai enggau orang bukai. Enti nembiak semina belajar aja, penemu tauka pengelandik ke baka tu enda dipelajar. Pemansang nembiak enda setimbang.
               Guna bukai aktiviti lumba enggau main iya nya ngelatih nembiak nerima pemenang enggau pengalah enggau ati ti tebuka. Sida enda sumbung enti alah. Pia mega enti sida alah. Sida enda jampat tumpul ati.
               Ke pengujung iya, lumba enggau main tau mai mayuh penguntung ngagai nembiak sekula laban iya ulih ngasuh pemansang runding enggau tubuh nembiak chukup setimbang sereta menyana. Nya alai, nembiak endang patut nyereta lumba enggau main. Tu ulih ngujungka nembiak tu bulih pemujur ba sekula.