Showing posts with label Tanya Iban. Show all posts
Showing posts with label Tanya Iban. Show all posts

Saturday, August 29, 2015

ENSERA TEKURA

"Pisang Tekura"

      Bala jelu mupuk bepangan baru. Sida badu agi ringat ngagai Pelanduk seduai Tekura. Hari siti Beruang mai Tekura berumah. Seduai betampung dua pintu aja. Seduai lalu mupuk beramu. Ramu pan chukup, rumah pan lalu dientakka seduai. Lebuh rumah udah tembu, seduai lalu ngiga utai bukai ke dempa. Terubah Tekura nurun lalu dititihka Beruang.

       “Enda pia, manah tua mupuk bekebun pisang. Enda manah tua beridupka buah kampung,” pia ku Beruang. “Amat kena runding nuan, Sambi,” pia ku saut Tekura. Beruang seduai bulih seduai lalu nanam tambak pisang semak rumah seduai. Nyadi pisang Beruang enda tau besai laban mayuh diempa iya upa. Enggi Tekura galak bendar. Diatu, pisang Tekura mupuk bebuah. Lama agi, majak mayuh ga pisang Tekura mupuk bebuah. Lama agi, mayuh agi ga pisang Tekura nungkul tang pisang Beruang lalu nadai bebuah. Lebuh Beruang meda buah pisang Tekura nyau midar, reti nya baru kuning, iya lalu minta diri niki pisang nya. “Oh! Sambi. Uji aku niki buah pisang nuan nya ke diempa tua,” pia ku Beruang.

“Oh! Oh! Enda tau Sambi. Tua ga sama bisi pisang ke diri empu,” pia ku saut Tekura. Nyadi Beruang, nemu pisang diri enda tau bebuah laban selalu diupa iya. Iya majak madahka diri deka niki buah pisang Tekura. Pia mega Tekura sayau ke pisang iya ditiki Beruang.

            Nyau kepuas seduai bekelikuhka nya, dia Beruang enda liat ati lalu niki pisang Tekura. Nama dih jaku tudah Tekura tak besap-besap mata ngilaka Beruang niki buah pisang iya. Lebuh datai ba puchuk, dia Beruang lalu bepakaika buah pisang. Kupak seleka, tikau ga umbang. Anti Tekura meri enda ga meri. Dia Tekura lalu nyabak teki-teki:
“Hi-hi! Umbang embuang
Isi enda embui
Hi-hi Umbang embuang
Isi enda embui!”

             “Eh! Nama agi dianti aku ditu. Buah pisang udah ga abis diempa Beruang,” pia ku putap Tekura. Kenyau ari hari nya iya ngiga akal dikena iya malas penyai Beruang. Antara dua-tiga hari udah nya, dia seduai sama-sama nurun ngiga buah ke kampung. Diatu Tekura udah bulih akal. Lebuh iya tepedaka unak semambu, dia iya ngaitka kapir iya ba unak. Iya lalu betayun-tayun ba unak nya nimang diri munyi tu:
“Ayun! Uang ayun!
Upa uyas ungkol isang!
Ayun! Uang ayun!
Upa akai uah isang!
Oh! Nyin apai betugal kurung
Bebaju burung
Oh! Nyin indai betanggui seraung
Beseluk lintung
Naka pengelenggau ati
Ke apai seduai indai
Naka udah meda baka tu
Pan pama mih !”

         “Eh! Sapa dipeda nuan dia, Sambi?” pia ku Beruang. Tekura enda nyaut, tang majak nampung nimang diri. “Oh! Sambi! Sapa dipeda nuan dia?” pia ku Beruang. “Eh! Apai seduai indai enggau sida bukai sama benung nugal di sebayan din,” pia ku saut Tekura sikuk-sikuk ngaga diri nyabak, sinu ati.

         Dia mih Beruang bengap-bengap ngemataka Tekura berua tunsang ba unak semambu, enda badu-badu nimang diri. Beruang nyau enda liat ati agi. Iya mega keran deka meda sebayan nugal baka ke dipeda Tekura.

         “Uji aku ga berua dia Sambi?” pia ku Beruang. “Oh! Enda nuan tau!” pia ku saut Tekura. “Tubuh nuan berat. Tambah mega, enggai ke sebayan tak lari meda pemesai gamal nuan,” ku iya. “ Enti nuan enda ngasuh. Aku tarit nuan ari nya lagi,” ku Beruang. “Anang nuan nguji berua baka aku, enggaika nuan tak bebadi ngapa,” ku Tekura. “Enti sema aku tak mati labuh ari nya lagi, nadai ku enggau iya. Jampat agi ga betemu enggau sida apai sida indai di sebayan din,” ku Beruang.

       “Barang iya! Enti nuan tak keras, enda ga aku nagang nuan berua,” pia ku Tekura. Udah nya, Beruang lalu niki ngagai randau semambu. Unak iya pan panjai. “Nuan bepegai rat ba randau semambu tu. Aku ngachukka unak ba burit nuan,” ku Tekura. “Au, jampatka agi, awakka lengkas meda sida apai din,” pia ku Beruang.

        Tekura lalu ngachukka unak ba burit Beruang. “Bisi nuan meda sida apai enggau indai nuan di sebayan din?” pia ku tanya Tekura. “Tak lalu nadai ayan sida tu,” pia ku Beruang. “Anang guai,” pia ku Tekura. “Apin chukup dalam unak tu.” Beruang rauh-rauh madahka diri pedis, Tekura enda ibuh. Udah nya, tak lalu ditayunka Tekura. Peda tak merubus perut Beruang pansut ditarit unak.

             Enda lama udah nya, Beruang pan lalu bekalih tunsang. Dinga nyawa iya tak merap sekali agi. Udah nya lalu enda engkeretik agi. “Lapa nya dih Sambi?” Tekura nanya tang Beruang enda nyaut agi. Iya udah mati.

        “Ukai semina ulih meda sida sebayan nugal sambi tu, tang lalu enggau sida din,” pia ku Tekura gaga meda Beruang udah mati. Tekura lalu mulaika diri ngagai rumah iya empu. Lebuh meda rumah Beruang nadai nguan agi, dia Tekura serebana lalu bejaku enggau diri empu. “Enti nunda, patut bagi bela mih buah pisang. Nya baru ati sama lantang. Tang ga enda sebaka ati, laban bisi amu ari pangan,” ku iya. “Enti asai ati aku diatu, enda aku malas penyai Beruang enggau aku. Tang Beruang ga enda meretika ati orang bukai,”ku iya. Iya lalu bepantun:
“Getil isi orang, getil isi diri”






LATIH A:
Sambung ayat di baruh tu nitihka ensera nya tadi

1.Nyadi pisang Beruang enda tau.............
2.Lama agi, majak mayuh ga...........
3.Lebuh datai di puchuk, dia Beruang...........
4.Dia mih Beruang bengap-bengap.......
5.Tekura lalu mulaika....................


Latih B:
Terangka reti leka jaku di baruh tu:
1.Betampung
2.Beramu
3.Bekelikuh
4.Mupuk
5.Sebayan
6.Ditayunka

Latih C:
Saut tanya di baruh tu ngena ayat penuh.
1.Sapa ti enggau Tekura betampung rumah?
2.Nama kebuah pisang Beruang enda tau besai?
3.Sapa niki pisang Tekura?
4.Lapa Tekura nyabak teki-teki?
5.Nama akal ti deka dikena Tekura?
6.Nama penyadi Beruang ti ditayunka Tekura?
7.Nama reti rambai jaku “getil isi orang, getil isi diri”?
8.Nama ajar manah ari ensera nya tadi

Tuesday, August 18, 2015

Latih Karang Pindah Penerang

Tanya: Perati grafik di baruh tu. Tulis penerang nuan enda lebih ari 80 leka jaku


Tuesday, August 4, 2015

Peresa Jaku Iban Pom Tiga (3.0)

PERESA POM TIGA

BAGI A
[ Taga Jam: 40 minit ]

[ 38 mark ]

1. Tulis siti ayat ngena leka jaku di baruh tu. Nuan tau meri penambah, nukar penambah sereta ngena leka jaku nya sempama tauka jaku nama tetap

(i)
dilunyu


(ii)
nyelepak


(iii)
penyuah


(iv)
ikak


(v)
tajam

2. Ayat di baruh tu bisi ngundan dua iti penyalah jalai jaku. Kemetulka lalu tulis baru ayat di baruh tu. Anang ngubah tukuh enggau reti asal ayat nya.

(i)
Aki tuai nya nganjung berurut kena muai angin dalam tuboh.


(ii)
Iya enggau pekit nya nyentukka ba tikas entara bansa lalu kala bulih lumur kesatu dalam taun tu tadi.


(iii)
Mua anak mit nya nyau bimbi laban udah dirara aki Udai ketegal bakajengkak ba ruai.


(iv)
Pun rian apak rumah sekula ti lama nya bisi dua sepemerap laki-laki.


(v)
Orang ti ngena gari tibak charik nya udah terima bantu seribu ringgit.

3. a) Kalihka ayat sebut ngagai ayat tusui.
(i)
“Kita patut ngenataika diri ditu pegila laban lusa program nyadi,”ku Dom madahka sida Landan sekelas.


(ii)
“Aku deka agi nemuai ba menua diri enti dibanding ngagai menua luar,” ku Senada madah ngagai Alin seduai Inda.


(iii)
“Baka ni chara nuan ulih nyaut tanya Matematik tu?”tanya Beluda ngagai Satap.


     b) Kalihka ayat tusui ngagai ayat sebut
(iv)
Aki Bantin nagang bala uchu iya bemain ba pendai laban ai ti udu deras.


(v)
Dilang ngajar anak iya semampai nyaga ulah diri enti begulai enggau orang bukai.


(vi)
Endu Jenia madahka Umang iya nya indai iya deka makai mee guring enggau ruti paun.






4. Tulis sempama ti engkeman dikena nipak penerang ba baruh tu.

(i)
Nyebut utai aja tang enda ulih ngereja 


(ii)


Orang ke udah bedengah



(iii)



Manah dipeda maya agi biak aja




Bagi B
[ Taga Jam : 20 minit ]

[12 mark]

5. Bacha leka main di baruh tu. Udah nya, saut tanya ti nangkanka nya ngena ayat penuh.

Sa, dua, tiga, empat, lima, enam, tujuh!
Nya alai aku ke bediri kayau-kayau,
Tu minching selanjau ijau manuk banda,
Ukai laban aku bengat galak jegak lain baka,
Aku ga nunda adat lama kitai ke ari kelia menya,
Aku tu meri kita tabi, kedua, iya adat basa,
Meda kita ke betubuh mua pemayuh betunga mua,
Kitai ke datai ngena timpuh abis semaya,
Nya alai kitai ngintai ke mimpi tinduk lina,
Enggau nadai alai kitai ngintaika igau diau di menua,
Nyangka kita bisi kena sipat mimpi ringat,
Kena pansa mimpi bisa,
Lebuh kita ke nepan bas niki kerita,
Sepanjai jalai sebelah menua
Nyangka kita bisi labuh pimpin ke bemain ba jalai raya,
Nyangka kitai bisi raup ke ngelikup mansa mua
Enti iya udah dibiau aku enggau selanjau manuk banda tu.
Nadai apa agi ku Petara, gerai nyamai kita ku Raja Selampandai.

(i)
Nama kebuah ‘aku’ bediri kayau-kayau?


(ii)
Terangka reti leka jaku bengat?


(iii)
Nama tema leka main tu?


(iv)
Nama kereban pengangkut ti dikena sida tu ngabang?


(vi)
Cheritaka ngena jaku nuan empu leka main nya tadi.




Bagi C

[ Taga jam: 15 minit ]

[ 10 mark ]

6. Peratika penerang di baruh tu enggau silik. Belalauka penerang nya, tulis        pasal sungai ti  dikemataka Opis Rampa Menua.


Sungai ti dikemataka Opis Rampa Menua ari taun 2008 ngagai tahun 2010


                      Taun


Kategori Sungai

2008

    (penyampau)

2009

(penyampau)

2010

(penyampau)

Beresi


76

70

65

Jelan kamah


60

64

65

Kamah


7

9

13

Kamah amat


0

0

0





Bagi D : Karang

[ Taga jam : 45 minit ]

[ 40 mark ]


7. Tulis karang pasal siti ari pekara di baruh tu. Pemanjai karang nya enda kurang ari 150 leka jaku.

(i)
Reta rama reta kitai


(ii)
Nuan dipinta nulis ripot pasal aktiviti sepemanjai taun ti diatur kelab nuan nya.


(iii)
Kemaya hari tu, nembiak sekula nadai pengelandik bekelimat. Terangka jalai dikena nanam pengerindu bekelimat tu.

Monday, August 3, 2015

Sistem Jaku Iban (TANDA SEKANG)

Sistem Jaku Iban

Tanda sekang (-)

1. Dalam sistem jaku Iban, tanda sekang semina dikena ba:

a) Jaku betandu
Jaku Betandu
Urat jaku
Chunto
Jaku betandu penuh
chegit
Chegit-chegit
Kayo
Kayo-kayo
Jaku betandu bepenambah ba pun
tundi
Betundi-tundi
pangku
Bepangku-pangku
Jaku betandu bepenambah ba tengah
mimit
Mimit-semimit
tinggi
Tinggi-setinggi
Jaku turu betandu
Tukang guntin
Tukang-tukang guntin
Pengajar Matematik
Pengajar-pengajar Matematik

 b) Leka jaku ti betawing enggau lumur ordinal
              Ke-15
Ke-200
Ke-4000


c) Jaku nama tetap ti diberi penambah pun
Se-Malaysia
Pro-ASEAN

Penyalah ti suah nyadi
1.Sida serumah sama sampal tuai-biak besembiang Hari Minggu ba gerija nya.(salah)
   Sida serumah sama sampal tuai biak besembiang Hari Minggu ba gerija nya. (betul)


2.Anak iya terang terang dulu ngepunka laya tang agi mih indai iya enda ngaku nya. (salah)
  Anak iya terang-terang dulu ngepunka laya tang agi mih indai iiya enda ngaku nya. (betul)

3.Iya bulih lumur ke 16 ba pekit belagu lagu Iban ti diatur Gerempung Jaku Iban SMK Selumpung Kayu. (salah)
  Iya bulih lumur ke-16 ba pekit belagu lagu Iban ti diatur Gerempung Jaku Iban SMK Selumpung Kayu. (betul)

4.Tukang jaga-tukang jaga udah diberi baju baru dikena nganti baju ti udah lama nya. (salah)
  Tukang-tukang jaga udah diberi baju baru dikena nganti baju ti udah lama nya. (betul)

Latih
Pilih ayat ti betul sereta engkeman

1
I
Iya benung berandau enggau kaban-belayan ti baru datai ari Johor.

II
Tuai rumah Empina nguluka apai-indai  ba  rumah  panjai nya  betemu  enggau   pengajar  Layang.

III
Bup ke 20 ti ditulis iya deka dijual ba kedai bup belabuh Hari Satu tu ila.

IV
Kami sekelas sama bela beguai-guai nuju bilik pengajar Salang.

A
I enggau II

B
II enggau III

C
III enggau IV

D
I enggau IV


Saut: D


2
I
Kitai patut bekereja-sama enggau diri serumah ngambika 

II
Tuai-tuai rumah  kemaya hari  tu patut  ngembuan  pengelandik  ngena  komputer.

III
Kelima-lima  menyadi  iya udah mujur     ba pelajar sekula.

IV
Sida-sida  sekelas  sama nganti penatai pengajar Usup.

A
I enggau II

B
II enggau III

C
III enggau IV

D
I enggau IV


Saut: B

3
I
Kasut-kasut sekula ba kedai nya besai-besai magang.

II
Beg-beg sekula nya diengkah ba tisi pintu.

III
Kami sebuat belanda-landa  nuju  buding  laban  hari  deka  ujan.

IV
Iya nyadi orang ke-521  ti nerima  pemeri  penyampau   seratus ringgit nya.

A
I, II enggau III

B
I, II enggau IV

C
I, III enggau IV

D
II, III enggau IV


Saut: D