Showing posts with label pom satu. Show all posts
Showing posts with label pom satu. Show all posts

Wednesday, February 10, 2016

Urat Jaku& Jaku Tumbuh

BAHASA IBAN POM SATU
JALAI JAKU
URAT JAKU ENGGAU JAKU TUMBUH


LATIH: Isi endur puang di baruh tu enggau engkeman.

No
Jaku Tumbuh
Penambah
Urat Jaku
0
Berami
be
rami
1
Nyual


2

m
palu
3
bebukut


4

be
kayuh
5



6
betundi

tundi
7
ngansah


8
betegaring


9
Bechemayan


10

te
Tinduk
11
nyapu


12
tejelepi


13
manduk


14
beambai


15

be
chunto
16
begeremai


17
penuduk


18
tedani


19
Berasap


20
sepemerat


21
masung


22
pelanda


23
penemuai


24

te
tulis
25

m
buat

Saturday, August 29, 2015

ENSERA TEKURA

"Pisang Tekura"

      Bala jelu mupuk bepangan baru. Sida badu agi ringat ngagai Pelanduk seduai Tekura. Hari siti Beruang mai Tekura berumah. Seduai betampung dua pintu aja. Seduai lalu mupuk beramu. Ramu pan chukup, rumah pan lalu dientakka seduai. Lebuh rumah udah tembu, seduai lalu ngiga utai bukai ke dempa. Terubah Tekura nurun lalu dititihka Beruang.

       “Enda pia, manah tua mupuk bekebun pisang. Enda manah tua beridupka buah kampung,” pia ku Beruang. “Amat kena runding nuan, Sambi,” pia ku saut Tekura. Beruang seduai bulih seduai lalu nanam tambak pisang semak rumah seduai. Nyadi pisang Beruang enda tau besai laban mayuh diempa iya upa. Enggi Tekura galak bendar. Diatu, pisang Tekura mupuk bebuah. Lama agi, majak mayuh ga pisang Tekura mupuk bebuah. Lama agi, mayuh agi ga pisang Tekura nungkul tang pisang Beruang lalu nadai bebuah. Lebuh Beruang meda buah pisang Tekura nyau midar, reti nya baru kuning, iya lalu minta diri niki pisang nya. “Oh! Sambi. Uji aku niki buah pisang nuan nya ke diempa tua,” pia ku Beruang.

“Oh! Oh! Enda tau Sambi. Tua ga sama bisi pisang ke diri empu,” pia ku saut Tekura. Nyadi Beruang, nemu pisang diri enda tau bebuah laban selalu diupa iya. Iya majak madahka diri deka niki buah pisang Tekura. Pia mega Tekura sayau ke pisang iya ditiki Beruang.

            Nyau kepuas seduai bekelikuhka nya, dia Beruang enda liat ati lalu niki pisang Tekura. Nama dih jaku tudah Tekura tak besap-besap mata ngilaka Beruang niki buah pisang iya. Lebuh datai ba puchuk, dia Beruang lalu bepakaika buah pisang. Kupak seleka, tikau ga umbang. Anti Tekura meri enda ga meri. Dia Tekura lalu nyabak teki-teki:
“Hi-hi! Umbang embuang
Isi enda embui
Hi-hi Umbang embuang
Isi enda embui!”

             “Eh! Nama agi dianti aku ditu. Buah pisang udah ga abis diempa Beruang,” pia ku putap Tekura. Kenyau ari hari nya iya ngiga akal dikena iya malas penyai Beruang. Antara dua-tiga hari udah nya, dia seduai sama-sama nurun ngiga buah ke kampung. Diatu Tekura udah bulih akal. Lebuh iya tepedaka unak semambu, dia iya ngaitka kapir iya ba unak. Iya lalu betayun-tayun ba unak nya nimang diri munyi tu:
“Ayun! Uang ayun!
Upa uyas ungkol isang!
Ayun! Uang ayun!
Upa akai uah isang!
Oh! Nyin apai betugal kurung
Bebaju burung
Oh! Nyin indai betanggui seraung
Beseluk lintung
Naka pengelenggau ati
Ke apai seduai indai
Naka udah meda baka tu
Pan pama mih !”

         “Eh! Sapa dipeda nuan dia, Sambi?” pia ku Beruang. Tekura enda nyaut, tang majak nampung nimang diri. “Oh! Sambi! Sapa dipeda nuan dia?” pia ku Beruang. “Eh! Apai seduai indai enggau sida bukai sama benung nugal di sebayan din,” pia ku saut Tekura sikuk-sikuk ngaga diri nyabak, sinu ati.

         Dia mih Beruang bengap-bengap ngemataka Tekura berua tunsang ba unak semambu, enda badu-badu nimang diri. Beruang nyau enda liat ati agi. Iya mega keran deka meda sebayan nugal baka ke dipeda Tekura.

         “Uji aku ga berua dia Sambi?” pia ku Beruang. “Oh! Enda nuan tau!” pia ku saut Tekura. “Tubuh nuan berat. Tambah mega, enggai ke sebayan tak lari meda pemesai gamal nuan,” ku iya. “ Enti nuan enda ngasuh. Aku tarit nuan ari nya lagi,” ku Beruang. “Anang nuan nguji berua baka aku, enggaika nuan tak bebadi ngapa,” ku Tekura. “Enti sema aku tak mati labuh ari nya lagi, nadai ku enggau iya. Jampat agi ga betemu enggau sida apai sida indai di sebayan din,” ku Beruang.

       “Barang iya! Enti nuan tak keras, enda ga aku nagang nuan berua,” pia ku Tekura. Udah nya, Beruang lalu niki ngagai randau semambu. Unak iya pan panjai. “Nuan bepegai rat ba randau semambu tu. Aku ngachukka unak ba burit nuan,” ku Tekura. “Au, jampatka agi, awakka lengkas meda sida apai din,” pia ku Beruang.

        Tekura lalu ngachukka unak ba burit Beruang. “Bisi nuan meda sida apai enggau indai nuan di sebayan din?” pia ku tanya Tekura. “Tak lalu nadai ayan sida tu,” pia ku Beruang. “Anang guai,” pia ku Tekura. “Apin chukup dalam unak tu.” Beruang rauh-rauh madahka diri pedis, Tekura enda ibuh. Udah nya, tak lalu ditayunka Tekura. Peda tak merubus perut Beruang pansut ditarit unak.

             Enda lama udah nya, Beruang pan lalu bekalih tunsang. Dinga nyawa iya tak merap sekali agi. Udah nya lalu enda engkeretik agi. “Lapa nya dih Sambi?” Tekura nanya tang Beruang enda nyaut agi. Iya udah mati.

        “Ukai semina ulih meda sida sebayan nugal sambi tu, tang lalu enggau sida din,” pia ku Tekura gaga meda Beruang udah mati. Tekura lalu mulaika diri ngagai rumah iya empu. Lebuh meda rumah Beruang nadai nguan agi, dia Tekura serebana lalu bejaku enggau diri empu. “Enti nunda, patut bagi bela mih buah pisang. Nya baru ati sama lantang. Tang ga enda sebaka ati, laban bisi amu ari pangan,” ku iya. “Enti asai ati aku diatu, enda aku malas penyai Beruang enggau aku. Tang Beruang ga enda meretika ati orang bukai,”ku iya. Iya lalu bepantun:
“Getil isi orang, getil isi diri”






LATIH A:
Sambung ayat di baruh tu nitihka ensera nya tadi

1.Nyadi pisang Beruang enda tau.............
2.Lama agi, majak mayuh ga...........
3.Lebuh datai di puchuk, dia Beruang...........
4.Dia mih Beruang bengap-bengap.......
5.Tekura lalu mulaika....................


Latih B:
Terangka reti leka jaku di baruh tu:
1.Betampung
2.Beramu
3.Bekelikuh
4.Mupuk
5.Sebayan
6.Ditayunka

Latih C:
Saut tanya di baruh tu ngena ayat penuh.
1.Sapa ti enggau Tekura betampung rumah?
2.Nama kebuah pisang Beruang enda tau besai?
3.Sapa niki pisang Tekura?
4.Lapa Tekura nyabak teki-teki?
5.Nama akal ti deka dikena Tekura?
6.Nama penyadi Beruang ti ditayunka Tekura?
7.Nama reti rambai jaku “getil isi orang, getil isi diri”?
8.Nama ajar manah ari ensera nya tadi

Latih Pindah Penerang (2.0)


Adar: Peratika notis taga jam di baruh tu enggau silik. Ngena penerang di baruh nya, tulis karang pasal program motivasyen ba SMK Tajau Lama. Karang nuan nya patut entara 50 ngagai 70 leka jaku.


Tuesday, August 18, 2015

Latih Karang Pindah Penerang

Tanya: Perati grafik di baruh tu. Tulis penerang nuan enda lebih ari 80 leka jaku


Tuesday, August 11, 2015

Chunto Karang Sekondari Baruh

Karang Sekondari Baruh

Tanya Karang: Nuan dipinta nulis siti artikel besuluka ramba jaku “Nembiak Menyana Sekula Beberita.” Tulis penuh artikel nuan nya.

“Nembiak Menyana Sekula Beberita”

Dikarang: Affrans Jie

             Kemaya hari tu, pemujur nembiak sekula ba peresa perintah suah nyadi batang randau mensia mayuh. Taja pia, ukai semina pemujur ba peresa aja patut diperatika tang pekara bukai pan sama beguna ba sekula. “Nembiak Menyana Sekula Beberita” tu siti sulu jaku ti mai besai bendar reti ngagai pemansang dudi hari ila. Kebuah pia, sulu jaku nya ullih nyadika juluk ati kitai semua ti ngagai nembiak.

           Nembiak tu iya nya anak ti agi tauka anak mit. Menyana tu iya nya nadai penimbang enggau pengurang kelebih agi ba penemu enggau penau. Sekula tu iya nya palan endur belajar sereta ngiga penemu baru. Beberita tu mai reti nampak ditemu enggau dikelala orang mayuh. Nya alai “Nembiak Menyana Sekula Beberita” tu tau dikumbai nembiak ti ti nadai penimpang enggau pengurang mai  sekula ditemu sereta dikelala orang mayuh.

          Sekula deka tampak rita enti nembiak iya bulih pemutus peresa ti manah. Nya alai, pemberita berebut-rebut nusui sekula ti bulih pemutus peresa ti manah. Enggau nya, bala pengajar naka ulih ngajar nembiak ngambika mujur dalam peresa. Sekula ti mujur ba peresa seruran disebut-sebut nyadika chunto sekula bukai bebanding sekula ti kurang mujur. Ambika banding, sekula SK Ulu Lubai beberita bendar ketegal bulih pemutus peresa ti manah ba UPSR lalu mayuh bulih gela.Tu mih chara ti mudah ngasuh sekula beberita enggau jampat. Nembiak, apai indai, pengajar deka nerima jaku puji sereta ngasaika diri temegah ati.

           Ukai semina ari sukut akademik aja ti ulih nentuka sekula beberita. Sekula deka tebilang mega enti nyulut ba aktiviti kokurikulum. Akitiviti kokurikulum baka pekit badminton, ragbi enggau tennis mega ulih ngasuh sekula beberita. Enti nembiak ba sekula nya ulih ngarika menua nyentukka ngagai tikas dunya, iya mega ulih ngangkat nama sekula lalu mandangka nembiak ba sekula nya nyulut agi ba bidang kokurikulum. Penuduk sekula mega manah agi ari sekula bukai. Kebuah pia, sekula beberita ukai semina dipeda ari sukut akademik aja tang dipeda mega ari kokurikulum

             Siti agi pemenyana nembiak ti ngasuh sekula beberita iya nya ulah enggau perangai. Sekula ti likun sereta ngembuan nembiak ti manah perangai enggau ulah dikerinduka agi ari sekula bukai. Pemanah ulah enggau perangai bekaul amat enggau pemujur peresa. Nembiak ti ngembuan perangai enggau ulah ti manah deka mujur agi ari nembiak bukai. Nembiak ti ngereja mayuh penyalah deka ngerusakka nama sekula. Enti ulih, anang ngasuh sekula ditemu sereta nampak ketegal penyai.

           Nya alai, sekula endang enggau naka ulih nempa nembiak menyana. Apai indai enda patut ngelepaska tanggung pengawa sida iya. Apai indai pan patut sama mantu ngemujurka sulu jaku “Nembiak Menyana Sekula Beberita.” Pengawa ngasuh sekula beberita sereta jelai nama enda ulih dikereja nembiak enggau pengajar aja. Sama-sama mih kitai baka sempama “berat sama ngangkat, lempung sama nanggung”

Sunday, August 2, 2015

Tampung Ensera Atau Tanah - "PANSUT ARI LUBANG KEBUNG"

ENSERA PANSUT ARI LUBANG KEBUNG

            Ensepi diri ulih pansut ari lubang kebung, dia Pelanduk seduai Tekura lalu rindang dalam babas. Seduai enda ngaga tangga. Pelanduk ngiga buah buan. Tekura ngiga daun riang.
“Anang tua kiruh ngaga tangga. Peda pengurus nuan lama udah enda makai,”pia ku Pelanduk nganu Tekura.“Nya amat,” pia ku saut Tekura.
             Seduai lalu mupuk begiga buah, enda ibuhka jaku Badak ngasuh seduai ngaga tangga.
“Nadai mih penyadi mih kitai dikeduanka seduai nya,”ku Badak enggau bala jelu bukai. “Pelanduk seduai Tekura tu enda beban tangga. Nadai penyadi mih kitai dikeduan seduai nya,” ku iya.
“Enda pia,”ku Rusa. “Manah kitai ngiga akal bukai dikena mansutka diri ari lubang tu. Nadai penyadi kitai sebuat tak mati keberuran ngapa ditu, nganti seduai nya. Lagi asai seduai nya. Peruti enggau perut,” ku iya. “Oh! Enti munyi nya, manah kitai sebuat bepautka tanah ba tisi lubang kebung tu,” pia ku Badak. “Barang kitai lemi agi nya ngangkut tanah ngagai tengah-tengah lubang kebung.” Bala sida nyau mayuh lapar, laban atau tanah nadai agi ditemu sida dalam lubang kebung nya. Bala jelu lalu belabuh bepautka tanah nisi lubang kebung nya. Bala jelu ke mit ngeringak berangkutka tekang tanah.
            Lama agi tinggi agi ga tugung tanah ba tengah-tengah lubang kebung nya. Tugug tanah pan sama bela enggau mua lubang kebung, nya baru Badak ngasuk bala jelu ke mit agi pansut dulu. Enti jelu besai diasuh dulu tugung tanah nyau tau tumpur baru laban pemerat sida.
Sida lalu begigaka utai utai dempa dalam kampung semak nya. Bala jelu pan udah kenyang, sida lalu baum deka munuh Pelanduk seduai Tekura. Bala jelu balat bendar ringat laban Pelanduk seduai Tekura enda ngaga tangga.
            Badak lalu ngasuh bala jelu begigaka Pelanduk seduai Tekura. Barang jelu tau niki, lalu betilikka ari puchuk kayu. Sida bukai besidika bekau Pelanduk seduai Tekura sebelah babas dalam kampung nya.
          Lebuh munyi kerus bala jelu mansang semak, dia Pelanduk seduai Tekura lalu berunding. Seduai ngiga akal dikena ngidupka diri. Pelanduk lalu ngumpul kulit buah kundung. Iya nampal mata iya ngena kulit buah kundung. Iya lalu ngalika diri, ngaga diri tinduk ba baruh batang tebelian. Tekura lalu ngaitka diri ba unak semambu. Dia mih iya kating-kating betayun ba unak semambu. Bala jelu pan nyau datai semak. Sida lalu tepedaka Tekura kating-kating lekat ba unak semambu.
“Akai rai! Seninjik kita jampat datai. Enti enda pia, tentu aku mati,”ku Tekura. Tak enda mukai-mukai, lebuh aku narit rutan, kapir aku lalu dikait unak semambu,”ku iya.
Bala jelu lalu deka narit iya. “Anang munuh iya. Kasihka tudah Tekura lama kating-kating ba unak semambu,”pia ku Badak. Bala jelu lalu beguai-guai ngetas unak ke ngait kapir Tekura.
“Nyah! Idup mih nyawa baka tu,” pia ku Tekura.
           Lepas nya, bala jelu lalu ngiga Pelanduk. Enda jauh ari endur nya, alai ditemu sida iya. Bala jelu lalu meda Pelanduk tinggang batang tebelian. Bala jelu lalu deka ninggang iya enggau batang tebelian.
           “Anang munuh iya. Iya pan pedis kena tinggang batang nya,” ku Badak.
           “Akai apai! Akai indai! Naka mih pengasih kita nganti aku mai tangga. Enti laun datai, tentu aku mati kena tinggang batang tu,” ku Pelanduk. Bala jelu seruran deka munuh iya.
          “Oh! Anang munuh pelanduk,”pia ku Badak nagang bala jelu. “Kasihka iya. Iya ga pedis.”
Bala jelu lalu belabuh ngaringka batang tebelian. Laban batang nya berat, nya kelama, nya baru batang ulih garingka sida. Idup mih tudah Pelanduk. Iya lalu kechit-kechit, gagaka diri enda kena bunuh bala jelu.
          Diatu Pelanduk seduai Tekura lalu bepangan baru enggau bala jelu bukai. Bala jelu enda nemu diri diakal pemintar Pelanduk seduai Tekura.


Latih A
Terangka reti leka jaku di baruh tu. Udah nya ngaga ayat.

1.Rindang

2.Pengurus

3.Dikeduan

4.Keberuran

5.Tambun

6.Tugung

7.Kating-kating

8.Ngetas

9.Ngenung

10.Melut


Latih B
Saut tanya di baruh tu ngena ayat penuh.
1.Nama kebuah Pelanduk seduai Tekura enda ngaga tangga?

2.Nama kebuah bala jelu ringat ngagai Pelanduk?

3.Nama chara bala jelu mansutka diri ari lubang kebung?

4.Nama kebuah bala jelu begigaka Pelanduk seduai Tekura.

5.Nama akal dikena Tekura ngidupka diri?

6.Nama kebuah Badak nagang jelu bukai munuh Tekura?

7.Sapa ke pintar dalam ensera tu, beri kebuah nuan madah baka nya?

ENSERA ATAU TANAH

 ENSERA ATAU TANAH

         Lebuh Tekura udah labuh, dia Beruang lalu berengkah bepakaika buah sibau. Iya enda ibuhka bala jelu bukai mansa pun sibau. Bala jelu enda berani niki sibau. Sida takut ke Beruang. Sekeda semina makai buah sibau ke labuh dibuai Beruang.
         Nyadi lubang kebung ke alai Tekura labuh nya dalam. Iya enda ulih niki pulai ke atas. Dia mih iya kual-kual dalam lubang. Nyau kepuas iya bekerawis ke tanah, dia dih Tekura tetemuka kerimpak buah nyiur. Nyadi buah nyiur nya, iya ke labuh dibai terebai suba. Nya mengkang bisi isi. Nyadi tekura laban lama udah natka diri lapar, lalu makai buah nyiur nya. Dia mih iya kerup-kerup mangkil isi nyiur.
“Oh, idup nyawa. Nyin langit, tu tanah,” pia ku Tekura. Nyadi bala jelu nyau mayuh mansa endur nya. Sida alit ati meda Tekura tak diau dalam lubang kebung. Nyau kelama, dia Rusa pan mansa. “Oi sambi! Nama gaga nuan dia?”
“Es!Nuan pan deka mih diau ditu, enti nuan udah ensepi,” ku Tekura nyaut.
“Nama utai nya dih, sambi?” ku Rusa.
“Tu mih utai ke dikumbai anak mensia atau tanah,” ku Tekura.
“Uji meri aku mimit?” ku Rusa.
“Au,mih,”pia ku Tekura sambil nikauka isi nyiur ngagai Rusa.
          Rusa lalu ngunyah isi nyiur. “ Amat nyamai mih atau tanah, enti asai tu,” pia ku Rusa.
Ensepi atau tanah tak nyamai, dia Rusa lalu enda kakang ati. Iya lalu terejun ke dalam lubang kebung. Dia mih iya begulai enggau Tekura ngali atau tanah. Puas dia, bisi ga Rusa tetemuka repik isi buah nyiur ke dikumbai Tekura atau tanah.
         Lama agi mayuh ga bala jelu betilikka Tekura seduai Rusa. Barang sida udah ensepi asai atau tanah diberi Tekura, lalu terejun ke dalam lubang kebung. Lama agi mayuh agi ga bala jelu tama lubang kebung nya. Pia mega, lama agi besai agi lubang kebung laban bala jelu ngiga atau tanah.
        Nyau ke lama laban endang enda mayuh, dia dih atau tanah nyau nadai temu bala jelu siga agi. Sida nyau berunding ngiga jalai pansut ari lubang kebung nya. Mayuh sida nguji niki tang enda ulih laban lubang kebung nyau dalam bendar. Bala jelu lalu berunding ngiga akal.
         Nyau kelama, dia Badak ke nyadi tuai sida lalu bejaku, “Enti kita ngatika diri tentu kitai enda ulih mansutka diri ari lubang kebung tu. Manah kitai bepangkat-pangkat atas pangan diri. Barang besai ari baruh. Barang mit ari atas,” pia ku iya. Bala jelu lalu gaga ati ninga jaku Badak.
“Nya baru kena,” pia ku Tekura.Sida lalu ngatur diri. Badak bediri dulu. Rusa lalu bediri di atas belakang Badak. Bala jelu bukai lalu bediri di atas pangan nitihka pemesai tubuh diri empu.
          Tekura seduai pelanduk laban seduai mit lalu nepan di atas belakang orang bukai. Lebuh seduai semak mua lubang kebung, dia seduai lalu engkechit keluar. Meda nya, Badak lalu bejaku. “Seduai niki dulu, tang anang enda ngaga tangga dikena kami bukai niki,” ku Badak.
“Au, barang iya mih,”saut Tekura seduai Pelanduk.
“Eh! Anang enda! Enti seduai enda ngaga tangga, nadai penyadi bala kami bukai lapar, nganti seduai datai baru,” ku Badak nangkan jaku iya ngagai Tekura enggau Pelanduk.
“Au!” pia ku saut Tekura seduai Pelanduk. “Lebuh tangga udah tembu gaga, nya baru kami dua datai ngulihka kita ari lubang tu,” ku seduai.
        Pelanduk seduai Tekura lalu mupuk tama ke babas ngejang lubang kebung. Siku melunchat, siku ringkap-ringkap, seduai ke bejalai dalam babas. Seduai baka ke nadai penemu tang balat bendar pemintar.


Latih A
Tukar ayat sebut ngagai ayat tusui

1.“ Amat nyamai mih atau tanah, enti asai tu,” pia ku Rusa.

2.“Seduai niki dulu, tang anang enda ngaga tangga dikena kami bukai niki,” ku Badak nangkan jaku iya ngagai Tekura enggau Pelanduk.

3.“Lebuh tangga udah tembu gaga, nya baru kami dua datai ngulihka kita ari lubang tu,” ku seduai.

Latih B
Saut tanya di baruh tu ngena ayat penuh.
1.Sapa ti niki pun sibau ke alai Tekura tepanggai?

2.Nama kebuah jelu bukai enda berani niki pun sibau nya?

3.Nama kebuah jelu bukai nitihka Tekura tama ngagai lubang kebung?

4.Nama akal dikena bala jelu mansutka diri ari lubang kebung?

5.Nama semaya Tekura seduai Pelanduk ngagai bala jelu bukai?


Latih C
Beri reti leka jaku di baruh tu.

1.Bekerawis

2.Ensepi

3.Ngejang

4.Pemesai




Friday, July 31, 2015

Tampung Ensera Ngabas Langit

Ensera Puchuk Sibau.

            Lebuh Kenyalang seduai Tekura nadai agi dipeda, dia bala jelu mulaika diri ngagai rumah diri empu.Hari maya kemarau lalu angat bendar. Nya alai, upih pinang sayap Tekura mupuk ngeriut. Iya lalu manjah enggau ai nyiur. Nyau kelama, ai nyiur mupuk abis. Panas mansang bisa. Sayap iya majak ngeriut.
“Nama mih penyadi aku tu? Sayap aku mansang ngeriut. Enda aku ulih terebai nitihka nuan,” pia ku Kenyalang.
“Nadai nya tusah, pajak mih. Nyin langit enda jauh agi,” ku Kenyalang.
“Enda tu alah pajak,” pia ku Tekura. “Sayap aku enggai kebab-kebab,” ku iya. Iya mupuk labuh ke baruh. Kenyalang, laban agi keran deka ngabas peninggi langit, nyau mupuk terebai berari. Tekura, laban sayap iya enda ulih kebab-kebab agi lalu labuh. Seninjik bendar Tekura labuh lalu tepanggai enselit ba selepak dan sibau.
          Kenyalang enda nyamai terebai lapu-lapu kediri-diri. Iya lalu nikal. Enda mih seduai nemu peninggi langit. Dia mih tudah Tekura kawih-kawih tepanggai ba selepak dan sibau. Iya enda ulih nurun, enda ulih niki.
“Nama mih penyadi aku tu,”pia ku Tekura.
Maya nya benung buah sibau mansau. Tekura nyau berasai lapar tang enda ga iya ulih ngambi buah sibau ke dempa diri.
            Lama agi mayuh agi ga bala jelu mansa pun sibau alai Tekura tepanggai. Sekeda sida enda meda iya teselit ba dan sibau. Barang sida meda lalu nanya.
“Nama gaga nuan dia sambi?”
“Eh! Meda pemayuh buah sibau mansau. Aku tu diasuh Raja ngibun iya,” pia ku saut Tekura. Bala jelu enda ngetu lama dia. Sida majak pejalai diri berari. Nyau ka lama, dia dih mansa tudah Beruang.                Iya nengkadah lalu tepedaka Tekura ba selepak dan sibau.“Nama gaga nuan dia, sambi?” pia ku Beruang.“Eh! Peda nuan pemayuh buah sibau mansau. Aku tu diasuh Raja ngibun iya,” pia ku saut Tekura.“Au, amat munyi ku nuan sambi. Uji aku niki buah sibau nya ke tua,”pinta Beruang.
“Oh! Enda tau dih sambi. Enggaika Raja nganu aku,” pia ku Tekura.
“Anang bangat ngerangka enggau pangan,” ku Tekura.
“Enti nuan deka ngasuh aku niki, aku tumbit lagi,”ku putap Beruang.
“Oh! Anang mungkal pangan ngaga laya. Nya mih dikeenggai aku. Tambah ga Raja tentu nganu nuan,” ku Tekura.
               Enda ibuhka diri dianu Raja laban nyawa tetengukka buah sibau, dia Beruang lalu niki ke puchuk. Enda lama udah nya iya lalu manggai ba pun dan alai Tekura enselit. Dia tudah Tekura, enda nemu daya agi, tak nat nganti Beruang numbit iya.
               Datai Beruang dia lalu enda chechamang tak lalu numbit Tekura. Tudah Tekura lalu labuh ke tanah. Seninjik iya ke labuh lalu tama kebung.

Latih A
Saut tanya di baruh tu ngena ayat penuh:

1.Nama kebuah sayap Tekura ngeriut?

2.Nama kebuah sayap Tekura nyau enggai agi kebap-kebap?

3.Nama penyadi Tekura lebuh sayap iya enggai kebap-kebap agi?

4.Nama kebuah Kenyalang nikal?

5.Ba penemu nuan, nama ajar manah ari ensera nya tadi?

Latih B
Beri reti leka jaku di baruh tu.

1.Kemarau

2.Nengkadah

3.Mungkal

4.Laya

5.Rangka


Thursday, July 30, 2015

ENSERA NGABAS LANGIT


                                   NGABAS LANGIT

                   Nyadi hari siti, dia Badak ke selalu nyadi tuai bala jelu ngasuh Kera seduai Nyumbuh nesau bala jelu baum. Kebuah Badak milih seduai nya ngenyadika Kera enggau Nyumbuh tau niki kayu.
                 Kera seduai Nyumboh lalu nanchangka temuku tali seduai nimpuh hari maya baum. Seduai lalu niki kayu sereta engkechit bejambanka semua puchuk kayu. Lebuh seduai betemu enggau bala jelu, dia seduai lalu meri temuku tali madahka maya baum. Dalam kandang dua hari, dia semua jelu abis ditesau seduai magang. Seduai lalu mulaika diri ngagai Badak. Dia seduai nganti maya baum. Sintal temuku tali pan abis, bala jelu lalu datai. Endur sida ke baum nya ba tuchung Bukit Rabong.
               Lebuh bala jelu udah sampal datai, dia Badak lalu bejaku. “Suba bala kitai udah nubai. Lebuh nya mayuh ga salai ulih kitai. Nya alai, sekalitu kitai sebuat nguji ngabas peninggi langit. Enti kitai enda nguji, kitai lalu enda nemu peninggi iya,” pia ku Badak.
“Au, manah mih runding nuan nya, tuai,”pia ku Rusa nyaut ngarika bala jelu bukai.
“Tang sapa ari bala kitai berani nguji ngabas peninggi langit?”pia ku tanya Nyumbuh.
“Nya barang ku pilih mayuh. Aku empu enda ulih, laban kelalu berat,”pia ku Badak.
“Aku tu nadai bantah enti sema kita mayuh ngasuh. Tang aku enda nyamai terebai kediri, enti nadai pangan,”ku Kenyalang mansutka jaku iya.
“Oh! Kenyalang, nya amat patut laban iya tau terebai,” pia ku Rusa.
“Kami bukai tu enda ulih laban nadai sayap,” pia ku iya.
“Eh! Pasal sayap nya enda mar. Iya ga tau dilekat ka dudi hari ila,” pia ku Badak.
“Oh! Enti munyi nya, aku tu deka nyadi kaling Kenyalang terebai ngabas peninggi langit,” pia ku Kera.“ Enti nuan deka ke pangan aku, nyawa nuan enda tau enda diuji dulu kena nimbal nyawa aku,” ku Kenyalang.
         Udah nya, “Enggang!” pia ku Kenyalang. “Kachih-kerah!”ku Kera nimbal nyawa Kenyalang
“Oh! Enggai nyadi nyawa munyi nya nimbal enggi Kenyalang,” pia ku bala jelu. “Uji aku,” pia ku Pelanduk ngansakka diri semak Kenyalang. “Enggang! Enggang!”ku Kenyalang. “Put!Suut-suut-suut!” timbal pelanduk. “Oh! Lapa nyawa ngenyai nya munyi,” pia ku bala jelu.
“Aku ga nguji,”pia ku Babi.
“Embus! Embus! Embup! Embup!” ku Babi nimbal Kenyalang.
“Oh! Nya jauh agi deka nimbal enggi Kenyalang,” pia ku bala jelu.
“Uji aku. Nama enggi kita lalu enda betul,”pia ku Ukui.
“Enggang! Enggang!” pia ku Kenyalang.
“Au-o-o-ong! Au-o-o-ong!” ku Ukui
“Oh! Enggi Ukui pama mimit, laban inggar tang apin betul,” pia ku bala jelu.
            Bala jelu bukai lalu ngujika diri, tang siku pan sida nadai ga tau nimbal nyawa Kenyalang.
“Uji nuan ga nguji, unggal Beruang,”pia ku jaku jelu bukai.
“Au, kita ga ngasuh, deka ga aku nguji,” Beruang nyaut.
“Enggang! Enggang!” pia ku Kenyalang. Beruang dianti nimbal, lalu enda ga nimbal. “Lapa nuan enda nimbal nyawa Kenyalang?” ku bala jelu nanya Beruang. Beruang enda kebut-kebut. Udah nya, Kera lalu merak Beruang. “Lapa nuan lalu enda nimbal Kenyalang?” ku Kera.
“Iya nama utai ku kita?” ku Beruang.
“Es! Mandap nuan tu! Kenyalang udah ngenggang, nuan lalu enda nimbal iya,” ku bala jelu.
“Kati ku aku nimbal, aku ga enda ninga,”pia ku Beruang. “Oh! Enti baka tu, enda nuan tau enggau Kenyalang ngabas langit. Nuan ga bengal. Enggaika nuan enda ninga Kenyalang lalu tesat,” ku bala jelu nganu Beruang. “Eh! Ukai nya baka ke enda tau aku enggau ngabas langit. Ukai nya bisi madu renyuan din,” pia ku putap Beruang, laban iya endang irau deka maka madu renyuan.
“Es! Pachal utai, aya Makop nya. Enti nadai utai nguntungka iya enggai enggau kitai,” ku bala jelu.
             Bala jelu lalu ngasuh Tekura nyadika pangan Kenyalang. Tekura ngeringak duduk reringkap di atas batang mendingka bala jelu ngujika nyawa diri. “Uji nuan unggal Tekura terebai enggau kenyalang ngabas peninggi langit,” pia ku Badak. “Uji munyika nyawa nuan,” pia ku sida nganu Tekura. “Enggang! Enggang!” ku Kenyalang. “Changkuk liuk! Changkuk liuk!” pia ku Tekura nimbal munyi Kenyalang. “Ah! Nya baru manah! Nya baru tau nimbal Kenyalang,” ku jaku bala jelu mayuh. “Enti baka tu, nyadi mih ngabas peninggi langit,” ku Kenyalang.
            Ninga munyi nya, bala jelu lalu richah diri gagaka Tekura seduai Kenyalang deka ngabas peninggi langit. Bala jelu lalu begigaka upih pinang. Lebuh udah bulih, dia sida lalu ngebat nya ke sayap Tekura. Sida lalu nanchang buah nyiur sigi ba belakang iya. Lebuh semua udah kemas, dia Kenyalang seduai Tekura lalu mupuk terebai. Mayuh bendar bala jelu ngemataka seduai angkat.                    Lama agi tinggi agi ga seduai terebai. “Enggang! Enggang!” ku Kenyalang. “Changkuk liuk! Changkuk liuk!” pia ku Tekura nyaut. Bala jelu gaga ati meda seduai terebai. Sida nimang seduai ari tanah munyi tu:
“Terebai deras mih seduai,
Baka upas kesulai tandang,
Terebai bapit-apit mih seduai,
Baka sit tandan pisang,
Tau nginda mih seduai baka bekia,
Tau ngindang mih seduai baka lang.”


            Bala jelu ngeringak ngemataka seduai terebai. Lama agi jauh agi ga seduai ngejangka sida. Kenyalang seduai Tekura pan nyau rapas mata dipeda sida. Seduai nyau enda ayan laban lindung remang. Bala jelu meruan nganti seduai pulai baru. Sida keran deka nemu peninggi langit.




LATIH A
Saut tanya di baruh tu ngena ayat penuh.

1.Nama kebuah Badak mai bala jelu baum baru?

2.Sapa ti diasuh Badak nesau bala jelu?

3.Nama kebuah Badak milih Kera seduai Nyumbuh diasuh nesau bala jelu?

4.Nama guna temuku tali?

5.Dini alai bala jelu baum?

6.Sapa ti nyadi pangan Kenyalang ngabas peninggi langit?

7.Kati ku munyi Kenyalang seduai Tekura besaut-saut enggau pangan diri lebuh terebai?


Latih B.
Terangka dulu reti leka jaku di baruh tu. Udah nya gaga ayat.

1.  Beduan

2.  Tesat

3.  Nimbal

4.  Rapas

5.   Ngeriut

6.   Nuduh

7.   Lekat

8.   Manjah








Tuesday, July 28, 2015

Tampung Ensera Nginsap Danau

Pemintar Tekura

          Menarat agi ringatka diri udah kena akal Tekura, lalu iya enggai ninga jaku pujuk siku nya. Iya meruan ingatka diri udah kena asuh bala jelu bukai munuh tekura.
“Enti tua belaya, tua sama tau pedis. Nuan tau pedis. Aku tau pedis. Bala jelu bukai ketawaka tua,” ku Tekura nganu Menarat.
“Badu nuan agi mujuk aku. Aku enda tau enda munuh nuan nitihka jaku bala jelu bukai,”pia ku Menarat.
“Unggal! Ukai aku takutka ilang nuan nya. Dinga nuan munyi baju dikena kau,” ku Tekura natuk kerubung iya udu agi.
           Menarat, ninga munyi kerubung Tekura amat kering, arapka iya kebal. Menarat lalu nyelitka ilang iya pulai ngagai sarang.
“Unggal, uji dingaka aku nusut penatai tua,” pia ku Tekura.
“Au. Manah mih nya,”pia ku Menarat.
“Nyadi kami Tekura datai ari puri Ra. Pelanduk datai ari purih Ruk. Kijang datai ari purih Rang.                 Badak datai ari purih Rak. Tupai datai ari purih Rai. Mayau datai ari purih Rau. Ukui datai ari purih Rui. Babi datai ari purih Ri. Kita Menarat datai ari purih Rat,” ku Tekura.
“Nya! Peda nuan ripih kitai. Kita ari purih Rat, kami ari purih Ra,” pia ku Tekura. “Menua kitai pan enda bangat jauh ari pangan. Kitai sama tau idup dalam ai, sama mega tau idup di tebing . Kulit nuan tebal lalu kerubung kami kering. Nya alai kitai sama kebal,” pia ku Tekura.
“Nya amat munyi ku tusut nuan,”ku Menarat. “Tang sida bukai ngasuh aku enda tau enda munuh nuan.”
“Es! Sida bukai nya enda saum menua enggau kitai,” pia ku Tekura. “Sida semina idup ba darat.”
“Unggal, nama jalai aku madahka diri udah munuh nuan ngagai Badak?” pia ku tanya Menarat.
“Es! Nadai nya mar dih,”pia ku Tekura. “Legi tua ngunsut ilang nuan enggau darah pinang. Lebuh nuan pulai, pandangka ilang nuan ngagai bala jelu bukai. Padah ngagai sida darah ba ilang nya darah aku, udah dibunuh nuan,” pia ku Tekura mekat Menarat.
             Menarat enggau Tekura lalu pansut ari danau. Seduai lalu ngunsut ilang Menarat enggau darah pinang.Ilang pan tembu unsut, Menarat lalu pulai ngagai bala jelu bukai dalam kampung. Lebuh Menarat datai ba tengah-tengah jelu, dia iya lalu manjung rais-rais. Iya lalu nyintak ilang ari sarang. Bala jelu ngenung meda ilang Menarat nyau mirah chirak-chirak dibalut darah.
“Peda kita ilang aku balut darah! Tekura udah mati dibunuh aku. Taja Tekura beberita kebal, tang mimit pan enda mih iya ngelaban aku,” pia ku Menarat muji diri.
          “Akai rai! Nya baru amat berani. Unggal Menarat tu baru amat patut dipuji,”pia ku Badak. Bala jelu lalu manjung. Sida gaga laban Tekura udah mati.
           Enda lama udah nya, alai bala jelu mulaika diri ngagai palan sida empu. Serantu-rantu jalai sida nanyaka jalai Menarat munuh Tekura. Sekeda sida muji iya, gaga iya udah munuh Tekura. Enda bangat jauh udah sida bejalai, dia Pelanduk lalu ninggalka diri. Iya lalu begigaka buah buan di tisi jalai. Lebuh udah kenyang iya lalu tinduk ba pun kayu. Iya map mua diri enggau daun buan.
            Menarat pan diadang udah jauh ninggalka danau, Tekura lalu niki baru ke tebing. Iya lalu niti jalai ke ditengah bala jelu bukai.
            Hari pan nyau mupuk lemai, dia dih Tekura meda Pelanduk tinduk ba pun kayu. Iya lalu ngerak Pelanduk, Pelanduk ngadang nya jelu bukai, tekenyit lalu dani deka rari. Lebuh iya meda nya Tekura, nya baru ati iya lantang.
“Ni nuan ke udah mati dibunuh Menarat,”ku Pelanduk.
“Enti nitihka gaya pemedis ati bala jelu, udah mati mih aku dibunuh Menarat. Kita ga pintar, bisi akal begulai enggau orang bukai. Kitai ga enda tambap,” ku iya.
“Nama jalai nuan mujuk Menarat ngasuh iya enda nyadi munuh nuan?” pia ku Pelanduk.
“Jaku enda tau enda lembut. Tang taja pia, anang kitai ngayanka penakut diri,” pia ku Tekura.
Enda lama udah nya, alai Tekura seduai Pelanduk lalu mulaika diri ngagai palan seduai empu. Seduai meruan bepangan.
          Di rantau jalai, dia Pelanduk nusi pasal sida ke nginsap ai ba danau. Iya nusui diri numbit burit Badak, awakka danau enda langkang. Tekura gaga bendar meda Pelanduk udah nulung ngidupka iya.

Latih meretika genteran
1. Baka ni gaya Menarat agi ringat Tekura?

2. Nama kebuah Tekura madahka Menarat mega sama kebal?

3. Nama chara Menarat madahka iya udah munuh Tekura?

4. Nama pekara ti ditusi Pelanduk ngagai Tekura?

5. Nama ajar manah ti ulih nuan ari cherita nya tadi?


Latih: Ngaga ayat
1. purih

2. saum

3. ngadang

4. palan

5. langkang


Tampung Ensera Jelu Nubai

ENSERA NGINSAP DANAU
             Nyadi diatu bala jelu tusah ati. Sida nyau nemu diri udah kena akal Pelanduk seduai Tekura. Sida ringat ngagai seduai, laban lebu nadai mai salai ikan pulai ngagai palan diri empu. Salai ikan abis dibai Pelanduk seduai Tekura.
“Pelanduk seduai Tekura tu patut kena bunuh. Seduai udah ngakal semua kitai,” pia ku Badak.
Semua bala jelu lalu ngamatka jaku Badak. Diatu sida ngiga akal dikena munuh Pelanduk seduai Tekura. Nyadi lebuh Tekura ninga jaku bala jelu bukai, iya lalu rari terejun ke dalam danau. Pelanduk lalu belalai ba perigu pun buluh. Dia iya engketut takutka bala jelu deka munuh iya.
               Bala jelu lalu belabuh begigaka Pelanduk seduai Tekura. Lebuh sida datai semak perigu pun buluh ke alai iya belalai, dia Pelanduk lalu numbit pun buluh nya. Nyadi daun buluh, laban layu, lalu labuh sebelah tanah. Tanah ngelingi pun buluh nya luchak. Nya kebuah daun buluh ke labuh lalu bediri baka tukak.
“Anang kitai beguai ngampir. Peda tukak ditan Pelanduk,” pia ku Rusa.
Enda lama udah nya, Pelanduk lalu ngangau: “Mansang mih! Enti kita amat berani munuh aku,”ku iya.
“Enda kami munuh nuan. Enti nuan deka madahka alai Tekura belalai,” pia ku Rusa.
“Au mih,” pia ku Pelanduk. “Aram! Titihka aku.”
         Bala jelu lalu nunda udi Pelanduk. Nyau kelama, nya baru bala sida datai ba danau, alai Tekura belalai.
“Diatu semua kitai bediri berintai-rintai ngelilingi tebing danau. Lebuh aku ngasuh, semua kita lalu belabuh nginsap ai danau tu. Lebuh ai udah langkang, nya baru Tekura ayan, lalu ulih bunuh kitai,” pia ku Badak.
          Bala jelu lalu nginsap ai nya. Lama agi mimit agi ga ai tinggal dalam danau. Pelanduk ngeluluka diri enggau nginsap ai. Iya bediri semak Badak. Nyadi Badak, laban besai agi, mayuh agi ga ai diinsap iya. Burit Badak ditensang enggau libut enggaika ai pansut baru.
           Danau pan nyau deka langkang, belakang Tekura pan ayan. Tudah Tekura belabuh tusah ati, meda bala jelu deka munuh iya.
Enda mukai-mukai, Pelanduk lalu engkechit. Iya tetumbitka libut dikena nensang burit Badak. Ai lalu pansut ngisi danau nya baru.
“Lapa nuan baka nya!” pia ku Badak.
“Eh, aku ga engkechit deka mantap Tekura. Tang enda mukai-mukai kaki aku kena kait randau lalu tetumbitka burit nuan,”pia ku Pelanduk.
“Anang ibuh ke nya. Insap baru ai tu ulih kitai. Gaga Tekura nya idup udah ngakal kitai,”pia ku bala jelu.
          Bala jelu lalu berengkah baru nginsap ai danau nya. Pelanduk ngeluluka diri nginsap ai. Iya bediri semak Badak.
Enda lama udah nya, ai danau nyau langkang baru. Peda belakang Tekura lalu ayan baru.
“Bah! Tangkap Tekura nya ulih kitai,” pia ku Rusa.
Pelanduk lalu engkechit, kaki iya dikait randau baru kenu ku iya. Iya lalu tetumbitka libut tensang burit Badak. Nyah! Ai lalu tebubuh ari burit Badak. Danau lalu penuh baru. Tudah Tekura lalu enda ulih tangkap sida.
“Salah tu!Enti baka tu enda ai danau tu ulih insap kitai. Manah Menarat nya asuh nyelam Tekura. Iya betah agi nyelam ari kitai bukai,”pia ku Badak. Semu jelu bukai nurutka penemu Badak.
Menarat lalu terejun ke dalam danau. Iya nangkin ilang sebilah. Iya deka munuh Tekura.
           Lebuh Menarat datai semak Tekura, dia dilah iya lalu kelur-kelur. Tekura nemu Menarat deka munuh iya. Iya lalu ngeluluka diri mati. Iya enda kebut-kebut. Menarat udah nyintak ilang iya. Enda ga iya berani lalu mantap Tekura. Iya nemu Tekura kebal. Iya semina ngamang aia. Amang Menarat sekali, enda ga iya berani mantap.
“Lalu Unggal, duduk,”ku Tekura.
          Menarat laban endang agi ringat, enda bejaku manah nyaut Tekura. “Au, enda diasuh nuan lalu, pan lalu ga aku. Enda diasuh nuan duduk, duduk ga aku. Aku endang datai deka munuh nuan,” pia ku Menarat.
“Anang bangat beguai mih unggal,”pia ku Tekura nyaut. “Dulu makai pinang, nya baru tua bebunuh,” pia ku Tekura.
          Menarat enda nyaut Tekura. Mata iya merening Tekura. Dilah iya kelur-kelur. Iya enggai makai pinang diberi Tekura. Tekura lalu ngerayap semak agi ngagai Menarat. “Nama kebuah tua bebunuh ngelaban diri sebilik, diri sekaban. Nama laya tua? Enti aku bisi penyalah, kita tau ngaduka iya. Ukai aku takutka nuan, tang enggaika tua bisi bebadi ngapa. Seput enda ulih ganti ngena tajau dua, tajau tiga. Enti nuan mati, sapa ngidupka bini anak nuan? Aku tu kebal, unggal,” pia ku Tekura, natuk kerubung diri, lalu ngujungka jaku iya enggau Menarat.

Latih A
1. Nama kebuah bala jelu tusah ati?

2. Nama penyadi sida ti nginsap ai danau nya?

3. Lapa Menarat enda berani mantap Tekura?

4.Nama ajar manah ari ensera nya tadi?


Latih B;
Beri reti leka jaku di baruh tu:
1.Langkang

2. tebubuh

3. nyintak

4. ngerayap

5. natuk


Monday, July 27, 2015

SISTEM JAKU IBAN ( Atur D-N)

SISTEM JAKU IBAN

ATUR D-N

D tu penerang ke diterangka

N tu rambai jaku ti nerangka pekara nya.

Chunto:
D-penerang ke diterangka
N-rambai jaku ti nerangka pekara nya
Ikan patih
pansuh
Mee
kolo
buk
burak

Pekara ti Salah enti atur D-N nyau tekalih.

Peratika chunto di baruh tu.

1. Ayat ti salah: Iya bedau bulih deriba lesen motosikal taja 6 bulan udah belajar deriba.
  Ayat ti betul: Iya bedau bulih lesen deriba motosikal taja 6 bulan udah belajar deriba.

2. Ayat ti salah: Sida sekaban kenyang makai tadi laban dinahka ibu Jentang 
                          enggau pansuh manuk tuai begulai kusuk daun empasa.
   Ayat ti betul: Sida sekaban kenyang makai tadi laban dinahka ibu Jentang 
                         enggau manuk tuai pansuh begulai daun empasa kusuk.

Latih:
Peratika ayat di baruh tu.Pilih saut ti betul

1
I
Ibu Moni nyuaka kredit kad lebuh bebayarka barang ba kaunter nya.

II
Aki Wat bedau makai ubat darah tinggi enggau kemi manis pagi tu.

III
Dom semina makai Maggie mi aja enggau sigi telu rebus.

IV
Kami sebilik makai mi kampua ba pasar Sibu kemari.

A
I enggau II

B
I enggau III

C
III enggau IV

D
II enggau IV


Saut: D

2
I
Ikan terubuk masin bisi dijual ba kedai baru nya.

II
Apai Mugat mai leka penabur lebuh iya begiga malam kemari.

III
Salai ikan lelumai jauh nyamai ari panggang sayap manuk.

IV
Kedai nya bisi nyual mayuh perengka dapur baka batu lesung, mangkuk 
sup enggau periuk karan.

A
I enggau II

B
II enggau III

C
III enggau IV

D
I enggau IV


Saut: A


3
I
Indai iya meli kari manuk ke lauk sida sebilik tengah hari tu

II
Endu Linda nulung indai iya nyual tuchur pisang

III
Kitai enda tau enda nemu dunya luar ti deka ngemansangka diri empu.

IV
Tuai rumah mesan sida serumah sama bela nupi manuk penelu.

A
I enggau II

B
II enggau III

C
III enggau IV

D
I enggau IV


Saut: C